Epigenetica

Ik heb altijd gedacht dat je het met je genetische aanleg moest doen. Dat wat je genen je opleggen, daar kun je niet omheen. En ineens blijkt dat geen waarheid als een koe. Natuurlijk bepalen je genen of je grote oren hebt en of je goed kunt paardrijden. Maar ze leveren ook instructies voor minder in het zicht staande processen, bijvoorbeeld hoe een bepaald hormoon eruit zou moeten zien, wat je ervoor nodig hebt om het te maken en hoeveel. En dat deel van je genen, de genexpressie, kun je programmeren.

Bij de geboorte zijn je eigenschappen vastgelegd, goed of minder goed: afhankelijk van het voedingspatroon van je (voor)ouders. Nadat je geboren bent en te maken krijgt met allerlei omgevingsfactoren, kunnen je genen gedesoriënteerd raken. Ineens gaat je lichaam met de instructies aan de haal en kom je grondstoffen tekort om alle benodigde stofjes in elkaar te zetten. Op dat moment moeten ze worden geherprogrammeerd, zodat ze weer in staat zijn de lichaamsprocessen goed te reguleren.

Genetica in het kort

  • Cellen zijn een wezenlijk onderdeel van het menselijk lichaam. Bijna alle cellen hebben een celkern met DNA, waarin instructies liggen opgeslagen voor de regie van de processen die de cel moet uitvoeren.
  • Menselijk DNA bestaat uit zo’n 3 biljoen nucleotide basen. Daaronder zijn vier basistypes die DNA hebben: adenine, cytosine, guanine en thymine, afgekort als A, C, G en T.
  • De volgorde van de basen bepaalt onze levensinstructies. Weetje: 99% van onze DNA-volgorde is gelijk aan die van de chimpansee. Maar 1%, dat zijn er nog 15 miljoen, van ons DNA heeft een uitgesproken afwijkende volgorde die ons mens maakt.
  • Van die 3 biljoen nucleotide basen zijn er ongeveer 20.000 genen. Genen zijn specifieke volgordes van basen, die instrueren hoe belangrijke eiwitten gemaakt moeten worden. Deze eiwitten zijn complex en lokken verschillende, biologische acties uit om levensfuncties te vervullen.

Epigenetica in het kort

Epigenetica is de wetenschap van mechanismes die de genen aan- en uitzetten. Wat houdt dat in?

  • Epigenetica beheert de genen. Afhankelijk van de levensomstandigheden zijn genen stil of juist in expressie; ze staan uit of aan.
  • Epigenetica is overal. Wat je eet, waar je woont, met wie je omgaat, als je slaapt, hoe je beweegt en zelfs hoe je oud wordt: al deze omstandigheden veroorzaken vroeg of laat chemische aanpassingen rondom de genen en zetten die aan of uit. Bij sommige ziektes staan er verschillende genen aan terwijl ze uit moeten of andersom.
  • Epigenetica maakt jou uniek. We zijn allemaal mens, maar waarom hebben sommigen blond haar of een donkere huid? Waarom hebben sommigen een hekel aan de geur van paddenstoelen of aubergine? Waarom zijn sommigen socialer dan anderen? De verschillende combinaties van genen die aan- en uitgeschakeld zijn, maken je uniek. Bovendien zijn deze epigenetische veranderingen erfelijk.
  • Epigenetica is omkeerbaar. Wat zou er gebeuren, als al die 20.000 genen aan of uit zouden staan? De mogelijke combinaties zijn ontelbaar. Maar als je elke oorzaak en elk gevolg zou vastleggen van elke combinatie en als je elke staat van een gen zou kunnen terugdraaien, de gezonde behouden en de ongezonde uitsluiten, dan zou je theoretisch kanker genezen, ouder worden vertragen, zwaarlijvigheid stoppen, om maar wat te noemen.

Een analogie

Stel dat het menselijk leven een lange film is, met de cellen als de onmisbare acteurs die de film maken tot wat hij is. Het DNA is het script, de instructies die alle deelnemers nodig hebben om hun rol te kunnen spelen. De DNA-volgorde staat voor de woorden in het script en de genen zijn de zinnen in het script die instrueren hoe belangrijke handelingen moeten worden uitgevoerd. Het concept van genetica is het scriptschrijven.

Volg je de analogie nog?

Epigenetica is de regisseur. Het script kan hetzelfde zijn, maar de regisseur bepaalt welke scenes en dialogen hij schrapt en maakt daarmee een A-film of een B-film. En zeg nou zelf: zou Steven Spielberg er dezelfde film van maken als Woody Allen?

(Bron: www.whatisepigenetics.com)